Czy insulinooporność można wyleczyć? Jak z niej wyjść

dr Piotr Kaczka (PhD, EMBA) · Ekspert ds. żywienia funkcjonalnego i suplementacji klinicznej
Biofizyk, 16 lat w badaniach i rozwoju w naukach o życiu, główny konsultant kliniczny ogólnopolskiej sieci gabinetów dietetycznych, wykładowca uczelni medycznych. Twórca marki Pro-Noo-Biotics. Więcej: ppbhc.com

Insulinooporności nie leczy się jak infekcji jednym kursem leków, ale wrażliwość komórek na insulinę da się poprawić, a wyniki glukozy mogą wrócić do normy. W badaniu PLIS 128 z 298 osób ze stanem przedcukrzycowym, które schudły o co najmniej 5%, wróciło do prawidłowej glukozy i HbA1c - autorzy nazwali to remisją stanu przedcukrzycowego. Jeśli od diagnozy czujesz, że to wyrok na całe życie, masz prawo tak się czuć. Ten stan ma jednak przyczyny, na które masz wpływ. Da się też sprawdzić, czy z niego wychodzisz.

W skrócie

• W badaniu PLIS 128 z 298 osób ze stanem przedcukrzycowym (ok. 4 na 10), które schudły o co najmniej 5%, wróciło do prawidłowej glukozy na czczo, prawidłowego wyniku krzywej cukrowej i HbA1c (Sandforth i wsp., 2023).
• Osoby w remisji miały o 73% niższe ryzyko cukrzycy typu 2 w 2 lata po zakończeniu programu niż osoby, które nie weszły w remisję (Sandforth i wsp., 2023).
• W fińskim badaniu DPS z udziałem 522 osób po 4 latach cukrzyca rozwinęła się u 11 na 100 osób ze zmianą stylu życia wobec 23 na 100 w grupie kontrolnej - ryzyko było niższe o 58% (Tuomilehto i wsp., 2001).
• Światowa Organizacja Zdrowia zaleca co najmniej 150 minut umiarkowanego ruchu tygodniowo, a nie osiąga tego 31% dorosłych, czyli prawie 1 na 3 (WHO, 2024).

Czy to o Tobie?

Czwartek, 21:30. Wyniki przychodzą na telefon, kiedy kończysz zmywać. Insulina na czczo z gwiazdką, przy wskaźniku HOMA-IR czerwona strzałka. Tydzień później w gabinecie pada słowo, które od tej pory chodzi za Tobą: insulinooporność. Do tego pytanie, które wraca wieczorami: czy to już na zawsze?

W internecie jedni piszą, że to „moda i wymysł dietetyków”, inni, że „do końca życia bez chleba”. Żadna z tych skrajności nie mówi Ci, co zrobić jutro rano.

Typowy obraz, który widzę w gabinecie - nazwijmy tę kobietę Renatą. 45 lat, pracuje w dziale kadr, syn w liceum, tata choruje na cukrzycę typu 2. Renata widziała z bliska, jak wygląda życie z glukometrem i lekami. Boi się, że to jej scenariusz. Przez 3 miesiące jadła według listy zakazów z internetu. Była głodna, zła na siebie i nie wiedziała, czy cokolwiek się zmienia, bo nikt nie powiedział jej, co i kiedy zbadać.

Renata nie zawiodła. Dostała diagnozę bez mapy.

To nie Twoja wina. Insulinooporność to mechanizm, a nie ocena Ciebie - i na ten mechanizm masz wpływ krok po kroku.

Czy insulinooporność jest uleczalna?

Wrażliwość na insulinę może się poprawić, a przy stanie przedcukrzycowym wyniki mogą wrócić do normy - ale efekt trzeba potem utrzymać, tak jak utrzymuje się kondycję.

Insulinooporność to stan, w którym komórki słabiej reagują na insulinę, czyli hormon pomagający przenieść cukier z krwi do komórek. Organizm nadrabia to większą ilością insuliny, dlatego glukoza długo może wyglądać dobrze. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach na 2026 rok opisuje kryteria stanu przedcukrzycowego i cukrzycy oparte na glukozie i HbA1c. Dla samego wskaźnika HOMA-IR nie ma jednego oficjalnego progu.

Kiedy pytasz „czy można to wyleczyć”, w praktyce pytasz o 2 rzeczy:

1. Czy poprawi się wrażliwość na insulinę? W badaniu PLIS u osób, które wróciły do prawidłowych wyników, wrażliwość na insulinę wzrosła bardziej niż u pozostałych.
2. Czy glukoza i HbA1c wrócą do normy? W tym samym badaniu stało się tak u 128 z 298 osób, które schudły o co najmniej 5%.

Autorzy tego badania proponują, żeby przy stanie przedcukrzycowym mówić o remisji, tak jak przy cukrzycy typu 2. To dobre słowo. Mówi, że z tego stanu da się wyjść. Mówi też, że trzeba pilnować, żeby do niego nie wrócić.

Co daje działanie na etapie stanu przedcukrzycowego?

Daje szansę zatrzymać drogę do cukrzycy typu 2.

W fińskim badaniu DPS (Diabetes Prevention Study) wzięły udział 522 osoby z nieprawidłową tolerancją glukozy, czyli jedną z postaci stanu przedcukrzycowego. Kobiet było wśród nich 350, czyli w przybliżeniu 2 na 3 uczestników. Średni wiek wynosił 55 lat, a średnie BMI 31. W grupie kontrolnej, która nie dostała indywidualnego programu zmiany stylu życia, cukrzyca rozwinęła się w ciągu 4 lat u 23 na 100 osób, a w grupie z programem - u 11 na 100.

Po drugiej stronie są dane z badania PLIS: osoby, które wróciły do prawidłowych wyników, miały w kolejnych 2 latach o 73% niższe ryzyko cukrzycy typu 2. Kierunek nie jest więc przesądzony.

Czym grozi nieleczona insulinooporność i czym różni się od cukrzycy, tłumaczę w tekście insulinooporność czy to cukrzyca. Jeśli w Twoich wynikach są też podwyższone trójglicerydy, przeczytaj, co gorsze: trójglicerydy czy cholesterol.

Jak pozbyć się insulinooporności?

Najmocniejsze dowody ma zmiana stylu życia prowadzona przez dłuższy czas i z czyimś wsparciem: jedzenie, ruch i umiarkowana redukcja masy ciała.

W badaniu DPS każda osoba z grupy interwencyjnej dostała indywidualne porady, których celem było:

• zmniejszenie masy ciała;
• mniej tłuszczu ogółem i mniej tłuszczów nasyconych;
• więcej błonnika;
• więcej aktywności fizycznej.

Efekt nie wymagał spektakularnego chudnięcia. W 1. roku osoby z grupy interwencyjnej schudły średnio 4,2 kg, a z grupy kontrolnej 0,8 kg. Po 4 latach cukrzyca rozwinęła się u 11 na 100 osób w grupie interwencyjnej wobec 23 na 100 w kontrolnej, a autorzy piszą, że spadek zachorowań był wprost związany ze zmianami stylu życia.

Ruch to osobna dźwignia. Światowa Organizacja Zdrowia przyjmuje za minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, czyli np. 5 razy po 30 minut szybkiego marszu (wyliczenie). Jak ułożyć jedzenie i trening, kiedy waga stoi w miejscu, opisuję w tekście jak schudnąć przy insulinooporności.

Jakie wyniki pokazują, że idziesz w dobrą stronę?

Przy stanie przedcukrzycowym - powrót glukozy na czczo, krzywej i HbA1c do normy (tak oceniano remisję w PLIS). Przy samej insulinooporności glukoza bywa prawidłowa od początku, dlatego lekarz porównuje też insulinę na czczo i HOMA-IR w czasie. Progi, według których w PLIS oceniano remisję, są te same co w polskich zaleceniach diabetologicznych.

Źródło: Polskie Towarzystwo Diabetologiczne, Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026 (Current Topics in Diabetes 2026;6(1)); kryteria remisji w PLIS: Sandforth i wsp., Lancet Diabetes Endocrinol 2023.

Te badania powtarzaj z lekarzem, który zna Twoje wcześniejsze wyniki. Jak przygotować się do badań, piszę w tekście insulinooporność: jakie badania.

Co pokazało badanie PLIS o remisji stanu przedcukrzycowego?

Sandforth i wsp. (The Lancet Diabetes & Endocrinology, 2023) przeanalizowali dane z niemieckiego badania PLIS (Prediabetes Lifestyle Intervention Study), prowadzonego w 8 ośrodkach klinicznych. Do badania trafiło 1160 osób ze stanem przedcukrzycowym. Na 12 miesięcy losowo przydzielono je do grupy kontrolnej, standardowego albo intensywnego programu zmiany stylu życia. Autorzy wzięli pod lupę 298 osób, które w tym czasie schudły o co najmniej 5% masy ciała. Remisja oznaczała powrót po 12 miesiącach do glukozy na czczo poniżej 100 mg/dl (5,6 mmol/l), glukozy w 120. minucie krzywej cukrowej poniżej 140 mg/dl (7,8 mmol/l) i HbA1c poniżej 5,7%.

Źródło: Sandforth A i wsp., Lancet Diabetes Endocrinol 2023;11(11):798-810.

Autorzy piszą wprost, że wyjście ze stanu przedcukrzycowego wiązało się z poprawą wrażliwości na insulinę i mniejszą ilością tłuszczu trzewnego. Proponują też, by remisja była głównym celem leczenia. Dla mnie ważne jest to, że przy podobnym spadku BMI do normy częściej wracały osoby, u których bardziej poprawiła się wrażliwość na insulinę. Dlatego u mnie standardem jest patrzenie na wyniki krwi, a nie wyłącznie na wagę.

Co możesz zrobić? Plan w 3 krokach

Krok 1. Zbadaj punkt startu. Zrób glukozę na czczo, HbA1c i - jeśli lekarz uzna to za potrzebne - krzywą cukrową z insuliną. Zapisz wyniki w jednym miejscu, z datą. Kolejne badania zaplanuj z lekarzem w odstępie kilku miesięcy. Jeśli jesteś w ciąży, planujesz ją albo przyjmujesz leki na cukier, każdy krok uzgodnij najpierw z lekarzem prowadzącym.

Krok 2. Zmień to, co w badaniach przesuwało wyniki.

• Masa ciała: cel na start to 5% obecnej wagi - przy 80 kg to 4 kg (wyliczenie). Tyle wystarczyło, żeby w PLIS zakwalifikować się do analizy remisji.
• Talerz: więcej błonnika z warzyw, strączków i pełnych zbóż, mniej tłuszczów nasyconych; konkretne listy produktów znajdziesz w tekście insulinooporność: co jeść.
• Ruch: co najmniej 150 minut umiarkowanego wysiłku tygodniowo, rozłożone na kilka dni.
• Wsparcie: w DPS każda osoba miała indywidualne porady. Dietetyk, który zna Twoje wyniki, jest częścią planu.

Jeśli insulinooporność pojawiła się u Ciebie w okolicach menopauzy, przeczytaj też tekst insulinooporność a menopauza. Jeśli w wynikach widzisz też stłuszczenie wątroby, zajrzyj do tekstu o tym, jak stłuszczenie wątroby łączy się z cholesterolem.

Krok 3. Dołóż codzienne wsparcie. Z myślą o codziennym rytmie posiłków zaprojektowałem DIABETIC CARE DAILY BIOTIC - suplement diety w kapsułkach. Całość ułożyłem jako jedną kompozycję: sproszkowane liście jiaogulan (Gynostemma pentaphyllum), ekstrakt z kory cynamonowca cejlońskiego, ekstrakt z korzenia berberysu indyjskiego, ekstrakt z owoców pieprzu czarnego, pikolinian chromu i liofilizat 7 szczepów kultur bakterii. W dziennej porcji jest 200 µg chromu, czyli 500% referencyjnej wartości spożycia. Chrom pomaga w utrzymaniu prawidłowego poziomu glukozy we krwi i przyczynia się do prawidłowego metabolizmu makroskładników odżywczych. Kapsułki przyjmuje się 3 razy dziennie po 1 kapsułce, tuż przed głównymi posiłkami. Produkt ma znak „Produkt Przyjazny Insulinoopornym” przyznany przez Fundację Insulinooporność. W ciąży i w czasie karmienia piersią go nie stosuj. Jeśli przyjmujesz leki obniżające cukier (metforminę, insulinę, leki z grupy GLP-1 i inne) albo inne stałe leki lub miewasz epizody niskiego cukru (hipoglikemii), najpierw porozmawiaj z lekarzem. Mleko jest w produkcie tylko w liofilizacie kultur bakterii, dlatego przy alergii na białko mleka go nie stosuj. Alergia na białko mleka to co innego niż nietolerancja laktozy. Nie zamiast leczenia, obok niego.

Jak to wygląda, kiedy plan działa? Październikowy poranek, sznurujesz buty przed wyjściem na szybki marsz. Po powrocie czeka Cię śniadanie z białkiem. Wiesz, co robisz i po co. Diagnoza stała się planem.

Kiedy z insulinoopornością iść do lekarza?

Umów wizytę u lekarza rodzinnego albo diabetologa, jeśli:

• glukoza na czczo wynosi 100 mg/dl (5,6 mmol/l) lub więcej, glukoza w 120. minucie krzywej cukrowej 140 mg/dl (7,8 mmol/l) lub więcej albo HbA1c 5,7% lub więcej - to zakres stanu przedcukrzycowego według Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego;
• masz wzmożone pragnienie, często oddajesz duże ilości moczu albo chudniesz bez powodu - to klasyczne objawy wysokiego cukru; zgłoś się pilnie, jeśli przy takich objawach glukoza zmierzona o dowolnej porze wynosi 200 mg/dl (11,1 mmol/l) lub więcej;
• jesteś w ciąży albo ją planujesz - gospodarkę cukrem w ciąży prowadzi lekarz;
• przyjmujesz leki obniżające cukier i miewasz drżenie rąk, poty, kołatanie serca albo nagły silny głód.

Najczęstsze pytania

Czy da się wyjść z insulinooporności?

Wrażliwość na insulinę może się poprawić, a przy stanie przedcukrzycowym wyniki mogą wrócić do normy. W badaniu PLIS 128 z 298 osób ze stanem przedcukrzycowym, które schudły o co najmniej 5%, wróciło do prawidłowej glukozy i HbA1c. U tych osób wrażliwość na insulinę wzrosła bardziej, a ryzyko cukrzycy w kolejnych 2 latach było o 73% niższe.

Jak zlikwidować insulinooporność?

Najwięcej dowodów ma zmiana stylu życia: mniejsza masa ciała, mniej tłuszczów nasyconych, więcej błonnika i ruchu. W fińskim badaniu DPS z udziałem 522 osób ze stanem przedcukrzycowym grupa z indywidualnymi poradami miała o 58% niższe ryzyko cukrzycy, przy średnim spadku masy ciała o 4,2 kg w 1. roku.

Insulinooporność - czy to choroba?

Insulinooporność to stan, w którym komórki słabiej reagują na insulinę. Polskie Towarzystwo Diabetologiczne w zaleceniach na 2026 rok podaje kryteria rozpoznania stanu przedcukrzycowego i cukrzycy, oparte na glukozie i HbA1c, np. glukoza na czczo 100-125 mg/dl oznacza stan przedcukrzycowy. Dla HOMA-IR nie ma jednego oficjalnego progu.

Ile trwa wychodzenie z insulinooporności?

To zwykle miesiące, nie tygodnie. W badaniu PLIS program zmiany stylu życia trwał 12 miesięcy, a w badaniu DPS osoby z grupy interwencyjnej schudły w 1. roku średnio 4,2 kg. Postęp najlepiej sprawdzać badaniami krwi w odstępie kilku miesięcy, zawsze z lekarzem.

Czy insulinooporność może wrócić?

Może, bo remisja nie jest gwarancją na zawsze. W badaniu PLIS uczestników obserwowano jeszcze przez 2 lata po zakończeniu programu, a osoby w remisji miały w tym czasie o 73% niższe ryzyko cukrzycy typu 2 niż osoby bez remisji. Wyniki kontroluj więc dalej, także wtedy, gdy wszystko jest w normie.

Czy przy insulinooporności trzeba brać leki?

O lekach decyduje lekarz na podstawie wyników i innych chorób. W fińskim badaniu DPS sama zmiana stylu życia, bez leków, obniżyła ryzyko cukrzycy o 58% u osób ze stanem przedcukrzycowym. Jeśli już przyjmujesz leki na cukier, nie odstawiaj ich bez rozmowy z lekarzem.

Czy ruch pomaga przy insulinooporności?

Ruch był jednym z filarów programu w badaniu DPS, w którym ryzyko cukrzycy spadło o 58%. Światowa Organizacja Zdrowia przyjmuje za minimum 150 minut umiarkowanej aktywności tygodniowo, a według WHO nie osiąga tego 31% dorosłych na świecie. Zacznij od szybkiego marszu i dokładaj kolejne minuty.

Co było dla Ciebie najtrudniejsze po usłyszeniu słowa „insulinooporność”: sama diagnoza, niepewność co dalej albo sprzeczne rady z internetu?

Źródła

1. Sandforth A, Jumpertz von Schwartzenberg R, Vazquez Arreola E i wsp. Mechanisms of weight loss-induced remission in people with prediabetes: a post-hoc analysis of the randomised, controlled, multicentre Prediabetes Lifestyle Intervention Study (PLIS). Lancet Diabetes Endocrinol. 2023;11(11):798-810. PMID: 37769677. DOI: 10.1016/S2213-8587(23)00235-8. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37769677/
2. Tuomilehto J, Lindström J, Eriksson JG i wsp. Prevention of type 2 diabetes mellitus by changes in lifestyle among subjects with impaired glucose tolerance. N Engl J Med. 2001;344(18):1343-1350. PMID: 11333990. DOI: 10.1056/NEJM200105033441801. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11333990/
3. Araszkiewicz A, Borys S, Broncel M i wsp. Clinical Recommendations on the Management of Individuals with Diabetes - 2026 Position Statement of Diabetes Poland (Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u osób z cukrzycą 2026. Stanowisko Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego). Curr Top Diabetes. 2026;6(1):1-172. DOI: 10.5114/ctd/219306. https://doi.org/10.5114/ctd/219306
4. World Health Organization. Physical activity. Fact sheet, 26.06.2024. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/physical-activity

Suplement diety. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.