Tak, niski HDL jest sygnałem ostrzegawczym, także wtedy, gdy LDL wygląda dobrze. W badaniu TNT, w którym 9770 osób z chorobą wieńcową leczono statyną, osoby z najwyższym HDL miały o 25% mniejsze ryzyko zawału, udaru albo zgonu sercowego niż osoby z najniższym. Uczciwie: to byli pacjenci po rozpoznaniu, nie zdrowe kobiety. U kobiety prawidłowy HDL to co najmniej 45 mg/dl. I dobra wiadomość: HDL odpowiada na ruch, wagę i rzucenie palenia.
W skrócie
- U kobiet HDL poniżej 45 mg/dl (1,2 mmol/l) polskie wytyczne z 2021 r. uznają za obniżony.
- W badaniu TNT najwyższy HDL oznaczał o 25% mniej poważnych zdarzeń sercowych, a przy bardzo niskim LDL (poniżej 70 mg/dl) nawet o 39% mniej.
- Każdy 1 mg/dl HDL więcej wiązał się z ryzykiem niższym o 1,1%.
- HDL podnoszą ruch, rzucenie palenia, utrata masy ciała i tłuszcze nienasycone w miejsce części węglowodanów.
Czy to o Tobie?
Odbierasz wyniki. Cholesterol całkowity w normie, LDL ładny, lekarz mówi, że jest dobrze. Tylko przy jednej linijce stoi strzałka w dół: HDL. Wieczorem wpisujesz w wyszukiwarkę „niski HDL” i po 10 minutach czytania jesteś przekonana, że Twoje serce jest w gorszym stanie, niż ktokolwiek Ci powiedział.
Zatrzymajmy się na chwilę.
To bardzo częsty obraz w gabinecie - nazwijmy tę kobietę Katarzyną. 49 lat, LDL 108 mg/dl, trójglicerydy 168 mg/dl, HDL 41 mg/dl. Nie pali, chodzi z psem 2 razy dziennie, waży tyle co 5 lat temu, tylko pas zrobił się szerszy. Katarzyna pyta: „Skoro robię wszystko, co trzeba, to dlaczego?”. Bo HDL spada z powodów, na które nie miała wpływu: kończące się estrogeny, zmieniający się metabolizm cukru, geny. To nie jest ocena jej stylu życia. To informacja, gdzie szukać.
Czym jest HDL i dlaczego nazywa się go dobrym cholesterolem?
HDL to cząsteczka, która zabiera nadmiar cholesterolu z tkanek i ścian naczyń i odwozi go do wątroby, gdzie organizm może go usunąć.
Najprościej wyobrazić to sobie jako śmieciarkę. LDL dowozi cholesterol do komórek, a gdy jest go za dużo, część zostaje w ścianie tętnicy. HDL robi kursy w drugą stronę. Kiedy HDL jest niski, kursów jest mniej.
Jest też druga strona, o której pisze się rzadziej. Niski HDL rzadko chodzi sam. Zwykle towarzyszą mu wysokie trójglicerydy i początki insulinooporności, czyli sytuacji, w której organizm potrzebuje coraz więcej insuliny, żeby utrzymać prawidłowy cukier. Dlatego HDL jest dla mnie przede wszystkim czujnikiem. Kiedy jest niski, pytam, co go obniża. I zajmuję się tym „co”. Po czym jeszcze poznać insulinooporność, piszę w tekście insulinooporność objawy u kobiet.
Co dokładnie pokazało badanie TNT?
Philip Barter i wsp. (New England Journal of Medicine, 2007) przeanalizowali dane z badania TNT: 9770 osób z rozpoznaną chorobą wieńcową, leczonych atorwastatyną w dawce 10 albo 80 mg na dobę. HDL zmierzono po 3 miesiącach leczenia i podzielono uczestników na 5 równych grup, od najniższego do najwyższego HDL. Potem sprawdzono, u kogo w ciągu około 5 lat wystąpiło pierwsze poważne zdarzenie: zgon z powodu choroby wieńcowej, zawał, zatrzymanie krążenia z reanimacją albo udar.
| Co porównano | Wynik | Co to znaczy po ludzku |
|---|---|---|
| Najwyższa piąta część HDL vs najniższa | ryzyko niższe o 25% | Wyższy HDL = mniej zawałów i udarów mimo tej samej statyny |
| Poważne zdarzenie w ciągu 5 lat | 7,1% vs 9,5% | Około 7 na 100 osób zamiast około 9-10 na 100 |
| Osoby z LDL poniżej 70 mg/dl (2661 osób) | ryzyko niższe o 39% przy najwyższym HDL | Nawet bardzo niski LDL nie „wyłączył” znaczenia HDL |
| Każdy 1 mg/dl HDL więcej | ryzyko niższe o 1,1% | Liczy się każdy punkt |
Źródło: Barter P i wsp., N Engl J Med 2007;357(13):1301-1310.
Teraz uczciwie, bo Ty i tak to sprawdzisz. Po pierwsze, to analiza wykonana po zakończeniu badania na danych zebranych w innym celu, więc pokazuje związek, a nie dowód, że podniesienie HDL samo z siebie obniży ryzyko. Po drugie, uczestnikami byli pacjenci z chorobą wieńcową na statynie, nie zdrowe kobiety po czterdziestce. Po trzecie, jak przypominają polskie wytyczne z 2021 r., leki, które mocno podnosiły HDL, w badaniach nie przyniosły korzyści dla serca. Wniosek, który z tego wyciągam: niski HDL to sygnał, że coś w metabolizmie wymaga uwagi, a podnosić go najlepiej tymi drogami, które poprawiają cały metabolizm, nie samą liczbę na wydruku.
Dlaczego HDL spada?
HDL obniżają głównie insulinooporność, spadek estrogenów, palenie, mało ruchu, nadmiar tłuszczu na brzuchu oraz geny.
U kobiet dochodzi specyficzny moment: przejście menopauzalne. Po menopauzie spada zwłaszcza ta frakcja HDL, która najmocniej chroni naczynia - opisałem to dokładniej przy wzroście cholesterolu po menopauzie. Jeśli obok niskiego HDL masz trójglicerydy powyżej 150 mg/dl, ten zestaw to częsty podpis insulinooporności, który sama glukoza na czczo potrafi ukryć.
Żadna z tych przyczyn nie jest Twoim zaniedbaniem. To biologia, która zmienia się z wiekiem i hormonami. Ale na większość z nich masz wpływ.
Jakie wyniki HDL są w normie u kobiet?
U kobiety prawidłowy HDL to 45 mg/dl (1,2 mmol/l) lub więcej. Dla mężczyzn próg jest niższy: 40 mg/dl.
| Parametr | Wynik prawidłowy (PTL 2021) | W mmol/l |
|---|---|---|
| HDL u kobiet | 45 mg/dl lub więcej | 1,2 lub więcej |
| HDL u mężczyzn | 40 mg/dl lub więcej | 1,0 lub więcej |
| LDL, osoba bez obciążeń | poniżej 115 mg/dl | poniżej 3,0 |
| Cholesterol całkowity | poniżej 190 mg/dl | poniżej 5,0 |
| Trójglicerydy | poniżej 150 mg/dl | poniżej 1,7 |
Źródło: Wytyczne PTL/KLRwP/PTK/PTDL/PTD/PTNT diagnostyki i leczenia zaburzeń lipidowych w Polsce 2021.
Dobry HDL nie „kasuje” wysokiego LDL. Jeśli LDL jest nad normą, wymaga pracy niezależnie od HDL - od jakiego poziomu LDL zaczyna się ryzyko, piszę osobno.
Co podnosi HDL?
HDL najpewniej podnoszą 4 rzeczy: ruch, rzucenie palenia, utrata masy ciała i zamiana części węglowodanów na tłuszcze nienasycone.
| Zmiana | Co pokazały badania | Źródło |
|---|---|---|
| Regularny ruch aerobowy (minimum około 120 minut tygodniowo) | HDL średnio +2,5 mg/dl; każde 10 minut dłużej w pojedynczym treningu to około +1,4 mg/dl | Kodama 2007, 25 publikacji, 1404 osoby |
| Rzucenie palenia | HDL około +2,3 mg/dl, wzrost widać już po 3 tygodniach | Forey 2013, 45 badań |
| Utrata masy ciała | +0,35 mg/dl HDL na każdy 1 kg mniej, gdy waga się ustabilizuje | Dattilo 1992, 70 badań |
| Oliwa, oleje roślinne, orzechy zamiast części węglowodanów | kwas oleinowy i linolowy podnoszą HDL i lekko obniżają LDL | Katan 1994, przegląd |
2 rzeczy z tych badań, które zmieniają codzienność. W trakcie odchudzania HDL może na chwilę spaść, a rośnie dopiero, gdy waga się zatrzyma - jeśli więc zrobisz lipidogram w środku diety, nie przestrasz się wyniku. I druga: zamiana tłuszczów na same węglowodany (chude wszystko, dużo pieczywa i słodzonych jogurtów) obniża HDL i podnosi trójglicerydy. Dla HDL ważny jest rodzaj tłuszczu, nie jego brak.
Licząc orientacyjnie: regularny ruch (średnio +2,5 mg/dl) i 5 kg mniej po ustabilizowaniu wagi (około +1,7 mg/dl) to razem około 4 mg/dl HDL - o ile efekty się sumują, czego te badania nie sprawdzały. Przy wyniku 41 mg/dl, jak u Katarzyny, to może być różnica między „poniżej normy” a „w normie”.
Co możesz zrobić? Plan w 3 krokach
Krok 1. Zbadaj całość, nie jedną liczbę. Pełny lipidogram (cholesterol całkowity, LDL, HDL, trójglicerydy, nie-HDL), do tego glukoza i insulina na czczo oraz TSH. Niski HDL razem z wysokimi trójglicerydami to inny problem niż niski HDL przy idealnych trójglicerydach. Zapisz wynik z datą, bo za 3 miesiące będziesz go porównywać.
Krok 2. Zmień to, co w badaniach podnosi HDL. Ruch, który podnosi tętno, łącznie około 120 minut tygodniowo, czyli na przykład 4 razy po 30 minut szybkiego marszu. Jeśli palisz, rzucenie to Twój najszybszy ruch: efekt widać po kilku tygodniach. Oliwa, orzechy i ryby zamiast „chudego wszystkiego”. Cukry dodane i alkohol do minimum, bo to one najmocniej ciągną w górę trójglicerydy, a z nimi w dół HDL.
Krok 3. Wesprzyj wątrobę i jelita, bo tam rozgrywa się metabolizm całego lipidogramu. LIPID CARE BIOTIC to suplement diety, który zaprojektowałem z myślą o wątrobie, która produkuje cholesterol i układa go w cząsteczki, oraz o jelitach, przez które cholesterol wraca do krwi. Stosujesz go wieczorem przed snem: 1 porcja 2,83 g rozpuszczona w chłodnej wodzie. W środku: inulina z cykorii, ekstrakt z liści karczocha 600 mg (w tym cynaryna 30 mg), ekstrakt z korzenia szałwii czerwonej, kadzidłowiec indyjski, reishi, N-acetylocysteina, ekstrakt z berberysu indyjskiego, fermentowany ryż czerwony oraz 7 szczepów bakterii (2,5 mld CFU). Fermentowany ryż czerwony zawiera monakolinę K, dlatego LIPID CARE BIOTIC nie jest przeznaczony dla kobiet w ciąży i karmiących piersią, osób poniżej 18. roku życia i powyżej 70. roku życia. Nie przyjmujesz więcej niż 1 porcję dziennie, nie łączysz go z lekami obniżającymi cholesterol (np. statyną) ani z innymi produktami z czerwonym ryżem, a jeśli masz jakiekolwiek problemy zdrowotne, na przykład chorobę wątroby, najpierw porozmawiaj z lekarzem. Nie zamiast leczenia, obok niego. Minimum 3 miesiące, potem kontrolny lipidogram.
Jak wygląda „po”? Za 3 miesiące kładziesz obok siebie 2 wydruki i wiesz, na co patrzeć: HDL to jeden z wielu wskaźników, a liczy się cały lipidogram. Szybki marsz przestał być obowiązkiem, stał się momentem dnia, który jest tylko Twój.
Kiedy iść do lekarza, a nie szukać odpowiedzi w internecie?
- HDL poniżej normy razem z trójglicerydami powyżej 150 mg/dl, podwyższoną glukozą albo ciśnieniem - to obraz do diagnostyki w kierunku insulinooporności i zespołu metabolicznego.
- HDL bardzo niski mimo ruchu, prawidłowej wagi i niepalenia - do sprawdzenia przyczyny genetyczne, tarczyca i leki.
- Masz chorobę wieńcową, przebyty zawał albo udar - Twoje cele lipidowe ustala kardiolog.
- Bierzesz statynę - nie odstawiaj jej samodzielnie, także wtedy, gdy LDL jest już niski.
- Ból lub ucisk w klatce piersiowej, duszność przy wysiłku, który wcześniej był łatwy - to pilna sprawa dla lekarza.
Najczęstsze pytania
Czy dobry LDL wystarczy, jeśli HDL jest niski?
Nie zawsze. W badaniu TNT nawet wśród 2661 osób z LDL poniżej 70 mg/dl ci z najwyższym HDL mieli o 39% mniejsze ryzyko poważnych zdarzeń sercowych. Niski HDL przy dobrym LDL to sygnał, żeby sprawdzić trójglicerydy, insulinę i talię.
Jaki HDL jest prawidłowy dla kobiety?
Według polskich wytycznych z 2021 r. HDL u kobiety powinien wynosić co najmniej 45 mg/dl (1,2 mmol/l). U mężczyzn próg to 40 mg/dl. Wynik poniżej tej granicy nie jest diagnozą, ale powodem, żeby przyjrzeć się całemu lipidogramowi.
Jak szybko można podnieść HDL?
Najszybciej działa rzucenie palenia: w przeglądzie 45 badań HDL rósł już w ciągu pierwszych 3 tygodni. Po odchudzaniu HDL rośnie dopiero wtedy, gdy waga się ustabilizuje, dlatego lipidogram kontrolny najlepiej zrobić po 3 miesiącach od zmian.
Czy dieta niskotłuszczowa obniża HDL?
Może. Przegląd Katana i wsp. pokazał, że zamiana tłuszczów na węglowodany obniża HDL i podnosi trójglicerydy, a kwasy tłuszczowe z oliwy i olejów roślinnych podnoszą HDL. Dla HDL ważniejszy jest rodzaj tłuszczu niż jego ilość.
Czy niski HDL u szczupłej kobiety to też problem?
Tak, to też sygnał do sprawdzenia. HDL obniżają także geny, palenie, spadek estrogenów i insulinooporność, która zdarza się przy prawidłowej wadze. Próg 45 mg/dl obowiązuje niezależnie od sylwetki.
Dlaczego spada cholesterol HDL?
HDL obniżają głównie insulinooporność, spadek estrogenów, palenie, mało ruchu, nadmiar tłuszczu na brzuchu oraz geny. U kobiet dochodzi menopauza, po której spada zwłaszcza najbardziej ochronna frakcja HDL. Niski HDL razem z trójglicerydami powyżej 150 mg/dl to częsty podpis insulinooporności. HDL może też na chwilę spaść w trakcie odchudzania i wrócić, gdy waga się ustabilizuje.
Co jeść, gdy poziom cholesterolu HDL jest za niski?
Jedz oliwę, oleje roślinne, orzechy i ryby w miejsce części węglowodanów, bo kwas oleinowy i linolowy podnoszą HDL. Uważaj na „chude wszystko” z dużą ilością pieczywa i słodzonych jogurtów, bo zamiana tłuszczów na węglowodany obniża HDL. Cukry dodane i alkohol ogranicz do minimum. Do talerza dołóż ruch: regularny trening aerobowy podnosił HDL średnio o 2,5 mg/dl, a minimum to około 120 minut tygodniowo.
Co oznacza niski HDL i wysokie trójglicerydy?
Ten zestaw to częsty podpis insulinooporności, czyli stanu, w którym organizm potrzebuje coraz więcej insuliny, żeby utrzymać prawidłowy cukier. U kobiety sygnałem jest HDL poniżej 45 mg/dl razem z trójglicerydami powyżej 150 mg/dl, nawet przy dobrej glukozie na czczo. Poproś wtedy obok lipidogramu o glukozę, insulinę na czczo i TSH.
Kiedy ostatnio spojrzałaś na swój HDL obok trójglicerydów, zamiast patrzeć wyłącznie na LDL? Te 2 liczby razem mówią o Twoim metabolizmie więcej niż każda z osobna.
Źródła
- Barter P, Gotto AM, LaRosa JC i wsp. HDL cholesterol, very low levels of LDL cholesterol, and cardiovascular events. N Engl J Med. 2007;357(13):1301-1310. DOI: 10.1056/NEJMoa064278. PMID: 17898099. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17898099/
- Banach M, Burchardt P, Chlebus K i wsp. PoLA/CFPiP/PCS/PSLD/PSD/PSH guidelines on diagnosis and therapy of lipid disorders in Poland 2021. Arch Med Sci. 2021;17(6):1447-1547. DOI: 10.5114/aoms/141941. https://doi.org/10.5114/aoms/141941
- Kodama S, Tanaka S, Saito K i wsp. Effect of aerobic exercise training on serum levels of high-density lipoprotein cholesterol: a meta-analysis. Arch Intern Med. 2007;167:999-1008. PMID: 17533202. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17533202/
- Forey BA, Fry JS, Lee PN i wsp. The effect of quitting smoking on HDL-cholesterol - a review based on within-subject changes. Biomark Res. 2013;1:26. DOI: 10.1186/2050-7771-1-26. https://doi.org/10.1186/2050-7771-1-26
- Dattilo AM, Kris-Etherton PM. Effects of weight reduction on blood lipids and lipoproteins: a meta-analysis. Am J Clin Nutr. 1992;56(2):320-328. PMID: 1386186. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1386186/
- Katan MB, Zock PL, Mensink RP. Effects of fats and fatty acids on blood lipids in humans: an overview. Am J Clin Nutr. 1994;60(6 Suppl):1017S-1022S. DOI: 10.1093/ajcn/60.6.1017S. https://doi.org/10.1093/ajcn/60.6.1017S
Suplement diety. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.




