Nie ma jednego sposobu, który „wyłączy” autoimmunologiczny stan zapalny tarczycy, ale badania wskazują kilka rzeczy, które mogą go łagodzić: uzupełnienie niedoboru selenu, dietę dopasowaną do Ciebie i dbanie o jelita. Jelita nie są jedyną przyczyną Hashimoto, ale są miejscem, w którym układ odpornościowy uczy się, co atakować - około 70% tkanki odpornościowej człowieka leży właśnie w jelitach. U osób z Hashimoto skład bakterii jelitowych różni się od tego u zdrowych, a uszkodzona bariera jelitowa może podsycać atak na tarczycę. Wzdęcia, zaparcia i Hashimoto to często nie 3 osobne problemy i żaden z nich nie jest Twoją winą. To 1 układ połączeń, który nazywa się osią jelito-tarczyca. Z tym układem da się pracować, choć nie zastąpi to leczenia.
W skrócie
- Około 70% tkanki limfatycznej, czyli „koszar” układu odpornościowego, znajduje się w jelitach.
- U osób z Hashimoto naukowcy opisują dysbiozę, czyli zaburzone proporcje bakterii jelitowych.
- Niektóre białka bakterii są podobne do białek tarczycy - przegląd z 2016 r. wskazuje 5 drobnoustrojów z najmocniejszymi dowodami takiego podobieństwa.
- W metaanalizie 9 badań z udziałem 395 dorosłych probiotyki i synbiotyki obniżały TSH i podnosiły wolne hormony tarczycy.
Czy to o Tobie?
Śniadanie zjedzone o 7:30, a o 10:00 spodnie już cisną. Brzuch jak balon, toaleta co 3 dni, jeśli masz szczęście. Endokrynolog mówi, że jelita to nie jego działka. Gastrolog mówi, że tarczyca to nie jego działka. A Ty siedzisz pomiędzy nimi z jednym ciałem i dwiema teczkami wyników, których nikt nie położył obok siebie.
To nie jest przypadek ani Twoja wyobraźnia.
To bardzo częsty obraz w gabinecie - nazwijmy tę kobietę Joanną. 41 lat, Hashimoto od 5 lat, codziennie lewotyroksyna. Od 2 lat wzdęcia po prawie każdym posiłku i zaparcia. TSH skacze: raz 1,8 mU/l, pół roku później 3,9 mU/l, przy tej samej dawce leku. Joanna myśli, że coś robi źle. Tymczasem jej jelita i tarczyca rozmawiają ze sobą przez cały czas - tylko nikt jeszcze nie słuchał obu stron naraz.
Co to jest oś jelito-tarczyca?
Oś jelito-tarczyca to dwukierunkowe połączenie: tarczyca wpływa na pracę jelit, a jelita wpływają na tarczycę i na układ odpornościowy, który ją atakuje.
W jedną stronę działa to prosto. Hormony tarczycy napędzają perystaltykę, czyli ruch jelit. Kiedy ich brakuje, jelita zwalniają, stąd zaparcia i uczucie pełności.
W drugą stronę jest ciekawiej. Przegląd Virili i wsp. (Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, 2018) przypomina, że około 70% tkanki limfatycznej człowieka znajduje się w jelitach. To tam komórki odpornościowe uczą się, co jest „swoje”, a co „obce”. Mikrobiota, czyli zbiorowisko bakterii jelitowych, pomaga trawić, produkuje część witamin i współtworzy tę szkołę odporności. Autorzy opisują, że u osób z autoimmunologicznymi chorobami tarczycy proporcje bakterii są zaburzone. To zaburzenie nazywa się dysbiozą. W chińskim badaniu Zhao i wsp. (Thyroid, 2018) skład bakterii jelitowych 28 osób z Hashimoto różnił się od składu u 16 zdrowych osób z grupy kontrolnej.
Jelita decydują też o tym, ile przyswoisz z jedzenia: selenu, żelaza, cynku. A od wchłaniania w jelicie zależy, ile z porannej tabletki lewotyroksyny w ogóle trafi do krwi. Joanna z TSH skaczącym przy tej samej dawce może mieć właśnie taki problem.
Jak jelita mogą dokładać się do zapalenia tarczycy?
Na 2 sposoby: przez nieszczelną barierę jelitową i przez podobieństwo niektórych bakterii do białek tarczycy.
Nieszczelna bariera. Ściana jelita to 1 warstwa komórek połączonych „zatrzaskami”. Alessio Fasano w przeglądzie z 2012 r. (Clinical Reviews in Allergy & Immunology) opisuje 3 elementy, które zwykle muszą się spotkać, żeby rozwinęła się choroba autoimmunologiczna: skłonność genetyczna, czynnik ze środowiska i utrata szczelności bariery jelitowej. Kiedy zatrzaski się luzują, do krwi przedostają się fragmenty bakterii i niestrawionych białek, a układ odpornościowy dostaje więcej powodów do alarmu. Jednym z czynników, które rozluźniają te połączenia, jest gliadyna z glutenu - w badaniach laboratoryjnych zespołu Fasano (Lammers i wsp., Gastroenterology 2008) zwiększała przepuszczalność jelita.
Pomylone podobieństwo. Benvenga i Guarneri (Reviews in Endocrine and Metabolic Disorders, 2016) porównali komputerowo białka drobnoustrojów z białkami tarczycy. Najmocniejsze dowody podobieństwa znaleźli dla 5 drobnoustrojów: Borrelia, Yersinia, Clostridium botulinum, Rickettsia prowazekii i Helicobacter pylori. Mechanizm nazywa się mimikrą molekularną. Po ludzku: układ odpornościowy uczy się walczyć z bakterią, a potem trafia tym samym „kluczem” w podobny zamek na tarczycy.
Podobieństwo w analizie komputerowej to jeszcze nie dowód, że dana bakteria wywołuje chorobę.
Czy probiotyki pomagają przy Hashimoto?
Mogą - w metaanalizie z 2025 r. wyniki tarczycy poprawiały się po probiotykach i synbiotykach.
W metaanalizie Karimi i wsp. (Thyroid Research, 2025), która objęła 9 badań i 395 dorosłych, probiotyki i synbiotyki (probiotyk razem z prebiotykiem, czyli pożywką dla bakterii) obniżały TSH i podnosiły wolne hormony tarczycy, najwyraźniej u osób z chorobami tarczycy.
Co z tego wynika? Że dbanie o jelita ma sens samo w sobie - dla Twojego brzucha i dla wchłaniania leku. Ale probiotyk nie zastąpi lewotyroksyny i nie pozwoli Ci samodzielnie zmniejszyć dawki.
Czy selen i mio-inozytol mają wpływ na przeciwciała?
Selen ma najlepiej udokumentowany wpływ na przeciwciała anty-TPO: w metaanalizie Huwiler i wsp. (Thyroid, 2024), obejmującej 35 badań z losowym przydziałem do grup, suplementacja selenu obniżała ich poziom. Połączenie selenu z mio-inozytolem w 1 włoskim badaniu obniżyło też TSH.
Nordio i Pajalich (Journal of Thyroid Research, 2013) badali 48 kobiet z autoimmunologicznym zapaleniem tarczycy i subkliniczną niedoczynnością, czyli podwyższonym TSH przy prawidłowym FT4. Przez 6 miesięcy połowa dostawała sam selen w formie selenometioniny, połowa selen z mio-inozytolem. Przeciwciała anty-TPO i anty-TG spadły w obu grupach, ale TSH obniżyło się tylko w grupie z mio-inozytolem. Mio-inozytol to związek, którego komórki tarczycy używają do przekazywania sygnału z TSH. O tym, jak mocne są dowody dla samego selenu, piszę w tekście o tym, jaka dieta jest najlepsza przy Hashimoto.
Jakie wyniki są w normie i co mówią o jelitach?
Wyniki tarczycy mówią, jak mocno trwa atak i czy tarczyca nadąża. Kilka dodatkowych badań pokazuje, czy jelita dokładają się do problemu.
| Badanie | Co jest prawidłowe | Co ma wspólnego z jelitami |
|---|---|---|
| TSH | w normie laboratorium; u leczonych stabilne przy tej samej dawce | Skoki przy stałej dawce mogą oznaczać gorsze wchłanianie leku w jelicie |
| Przeciwciała anty-TPO | poniżej normy laboratorium | Pokazują siłę ataku na tarczycę, w którym jelita są 1 z czynników |
| Ferrytyna | w normie laboratorium | Niska mimo diety - sygnał, że jelita słabiej wchłaniają |
| Przeciwciała w kierunku celiakii | wynik ujemny | Celiakia uszkadza jelito i częściej towarzyszy Hashimoto |
| Test na Helicobacter pylori | wynik ujemny | Bakteria z listy podobieństwa do białek tarczycy |
Normy dla TSH, przeciwciał i ferrytyny różnią się między laboratoriami - zawsze porównuj wynik z zakresem na wydruku. Jak czytać te wyniki krok po kroku, rozpisałem w tekście o tym, jakie badania wykonać, aby wykryć Hashimoto.
Co pokazały badania osi jelito-tarczyca?
Dowody są różnej siły. Część to dobrze udokumentowane obserwacje, część to wciąż hipotezy.
| Praca | Jakie badanie | Co wyszło | Co to znaczy dla Ciebie |
|---|---|---|---|
| Virili i wsp., 2018 | przegląd badań | Ok. 70% tkanki limfatycznej w jelitach; dysbioza u osób z Hashimoto | Jelita to prawdziwy element układanki |
| Zhao i wsp., 2018 | porównanie 28 osób z Hashimoto i 16 zdrowych | Inny skład bakterii jelitowych u chorych | Dysbioza to obserwacja, nie dowód przyczyny |
| Fasano, 2012 | przegląd badań | 3 elementy chorób autoimmunologicznych, w tym nieszczelna bariera jelitowa | Hipoteza dobrze uzasadniona, ale nie dowód przyczyny |
| Benvenga i Guarneri, 2016 | analiza komputerowa białek | 5 drobnoustrojów z najmocniejszym podobieństwem do białek tarczycy | Infekcje mogą być jednym ze spustów |
| Huwiler i wsp., 2024 | metaanaliza 35 badań | Selen obniżał anty-TPO (29 grup, 2358 osób) | Selen ma tu najmocniejsze podstawy |
| Nordio i Pajalich, 2013 | badanie kliniczne, 48 kobiet, 6 miesięcy | Przeciwciała spadły w obu grupach, TSH tylko przy selenie z mio-inozytolem | Selen z mio-inozytolem obniżał też TSH |
| Karimi i wsp., 2025 | metaanaliza 9 badań, 395 osób | Probiotyki i synbiotyki obniżały TSH i podnosiły wolne hormony tarczycy | Dbanie o jelita może wspierać też wyniki tarczycy |
Jak to czytam jako klinicysta: najbardziej wiarygodne jest to, co najprostsze. Tarczyca i jelita wpływają na siebie nawzajem, a zadbane jelita lepiej wchłaniają lek i mikroelementy. Wszystko powyżej tego to obiecujące tropy, nie obietnice.
Co możesz zrobić? Plan w 3 krokach
Krok 1. Zbadaj obie strony osi. Od strony tarczycy: TSH, FT4, przeciwciała anty-TPO. Od strony jelit: ferrytyna, przeciwciała w kierunku celiakii, a przy wzdęciach, bólach brzucha albo zgadze także test na Helicobacter pylori. Zanieś wyniki do lekarza razem, w 1 teczce. Zapisz datę i dawkę leku przy każdym TSH.
Krok 2. Zmień to, co karmi Twoje jelita. Bakterie jelitowe żywią się błonnikiem: warzywa do każdego posiłku, strączki, kasze, owoce, orzechy. Produkty fermentowane, takie jak kefir, jogurt naturalny i kiszonki, dostarczają żywych kultur bakterii - jeśli dobrze je tolerujesz. Lewotyroksynę bierz codziennie o tej samej porze, na czczo, popijając wodą, a z kawą i śniadaniem poczekaj tyle, ile zalecił lekarz. Przy skaczącym TSH to często pierwsza rzecz do uporządkowania.
Krok 3. Wesprzyj tarczycę i jelita jednocześnie. Tu wchodzi HASH STOP BIOTIC, suplement diety, który zaprojektowałem z myślą o osi jelito-tarczyca. 1 porcja dziennie, czyli 2,5 g proszku (3 miarki), rozpuszczona w ciepłej wodzie, rano lub wieczorem, regularnie. Zachowaj co najmniej 2-4 godziny odstępu od leku na tarczycę. W porcji m.in. selen w formie L-selenometioniny (137,5 µg), cynk (15 mg), inulina z cykorii, ekstrakty z chagi, reishi i traganka oraz 7 szczepów bakterii (2,5 mld CFU). Inulina z cykorii to błonnik, którym żywią się bakterie jelitowe, a selen przyczynia się do prawidłowego funkcjonowania tarczycy. Nie zamiast leczenia, obok niego.
Jak to wygląda, kiedy zadziała? Po śniadaniu zapinasz spodnie bez wciągania brzucha i nie myślisz o nim do obiadu. TSH w kolejnych wynikach przestaje skakać przy tej samej dawce. A na wizycie po raz pierwszy masz wyniki tarczycy i jelit na jednej kartce - i lekarza, który patrzy na całość.
Kiedy z jelitami iść do lekarza, a nie eksperymentować samej?
- Krew w stolcu, czarne stolce, chudnięcie bez starania - pilnie do lekarza.
- Biegunki trwające tygodniami albo ból brzucha, który budzi Cię w nocy.
- Niedobór żelaza albo anemia, która wraca mimo uzupełniania - to wymaga diagnostyki jelit, w tym celiakii.
- TSH zmienia się mimo stałej dawki leku - dawkę ustala lekarz, a przyczynę wchłaniania trzeba znaleźć, nie przeczekać.
- Kołatanie serca, drżenie rąk, nagłe chudnięcie - możliwa faza nadczynności albo za duża dawka leku.
Najczęstsze pytania
Czy nieszczelne jelito wywołuje Hashimoto?
Samo nie. Według przeglądu Fasano z 2012 r. choroba autoimmunologiczna rozwija się zwykle wtedy, gdy spotkają się 3 elementy: geny, czynnik ze środowiska i utrata szczelności bariery jelitowej. Jelito może więc być jednym z warunków, ale nie jedyną przyczyną.
Czy probiotyki obniżają TSH?
Mogą. W metaanalizie 9 badań z 2025 r., obejmującej 395 dorosłych, probiotyki i synbiotyki obniżały TSH i podnosiły wolne hormony tarczycy, najwyraźniej u osób z chorobami tarczycy. Probiotyk może wspierać jelita, ale nie zastąpi lewotyroksyny.
Dlaczego jelita mają tak duży wpływ na układ odpornościowy?
Bo właśnie tam układ odpornościowy ma swoje największe „koszary”. Około 70% tkanki limfatycznej człowieka leży w jelitach i to tam komórki odpornościowe uczą się odróżniać własne tkanki od obcych. Zaburzona mikrobiota może tę naukę zakłócać.
Czy infekcja bakteryjna może mieć związek z Hashimoto?
Może być jednym ze spustów. W analizie z 2016 r. 5 drobnoustrojów, m.in. Helicobacter pylori i Yersinia, miało białka wyraźnie podobne do białek tarczycy. To jeszcze nie dowód przyczyny, ale powód, żeby przy dolegliwościach żołądkowych zrobić test na H. pylori.
Jak uspokoić Hashimoto?
Nie ma jednego sposobu, który „wyłączy” Hashimoto, ale według badań kilka rzeczy może łagodzić stan zapalny: uzupełnienie niedoboru selenu, dieta dopasowana do Twoich wyników i dbanie o jelita, w których leży około 70% tkanki limfatycznej. Podstawą zostaje leczenie ustalone z lekarzem. Jeśli bierzesz lewotyroksynę, przyjmuj ją codziennie o tej samej porze, na czczo.
Czy Hashimoto to stan zapalny w organizmie?
Tak, to przewlekłe zapalenie tarczycy o podłożu autoimmunologicznym. Według przeglądu Caturegli i wsp. z 2014 r. komórki odpornościowe, głównie limfocyty, naciekają tkankę między pęcherzykami tarczycy. Siłę tego ataku pokazują przeciwciała anty-TPO. Jelita mogą go podsycać - Fasano opisuje utratę szczelności bariery jelitowej jako 1 z 3 elementów chorób autoimmunologicznych.
Jak długo trwa stan zapalny tarczycy?
Przy Hashimoto zwykle latami, bo to zapalenie przewlekłe. Według przeglądu Caturegli i wsp. z 2014 r. większość chorych w chwili rozpoznania ma tę chorobę od co najmniej 7 lat. U części osób początek to przejściowa nadczynność, która po 3-24 miesiącach przechodzi w trwałą niedoczynność. Przebieg ataku pokazują kolejne wyniki anty-TPO.
Kiedy ostatnio ktoś zapytał Cię o jelita podczas wizyty w sprawie tarczycy? Jeśli nigdy, zapisz przed kolejną wizytą 3 zdania o tym, jak pracuje Twój brzuch - to może być brakujący element Twojej układanki.
Źródła
- Virili C, Fallahi P, Antonelli A, Benvenga S, Centanni M. Gut microbiota and Hashimoto's thyroiditis. Rev Endocr Metab Disord. 2018;19(4):293-300. PMID: 30294759. DOI: 10.1007/s11154-018-9467-y. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30294759/
- Fasano A. Leaky gut and autoimmune diseases. Clin Rev Allergy Immunol. 2012;42(1):71-78. PMID: 22109896. DOI: 10.1007/s12016-011-8291-x. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22109896/
- Benvenga S, Guarneri F. Molecular mimicry and autoimmune thyroid disease. Rev Endocr Metab Disord. 2016;17(4):485-498. PMID: 27307072. DOI: 10.1007/s11154-016-9363-2. https://doi.org/10.1007/s11154-016-9363-2
- Nordio M, Pajalich R. Combined treatment with Myo-inositol and selenium ensures euthyroidism in subclinical hypothyroidism patients with autoimmune thyroiditis. J Thyroid Res. 2013;2013:424163. PMID: 24224112. DOI: 10.1155/2013/424163. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24224112/
- Karimi M, Rabiei R, Kazemi K, Bagheri Motlagh R, Asbaghi O. Effects of probiotics and synbiotics oral supplementation on thyroid function in adults: a GRADE-assessed systematic review and meta-analysis. Thyroid Res. 2025;18:39. DOI: 10.1186/s13044-025-00257-4. https://doi.org/10.1186/s13044-025-00257-4
- Caturegli P, De Remigis A, Rose NR. Hashimoto thyroiditis: clinical and diagnostic criteria. Autoimmun Rev. 2014;13(4-5):391-397. PMID: 24434360. DOI: 10.1016/j.autrev.2014.01.007. https://doi.org/10.1016/j.autrev.2014.01.007
- Zhao F, Feng J, Li J i wsp. Alterations of the gut microbiota in Hashimoto's thyroiditis patients. Thyroid. 2018;28(2):175-186. PMID: 29320965. DOI: 10.1089/thy.2017.0395. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29320965/
- Lammers KM, Lu R, Brownley J i wsp. Gliadin induces an increase in intestinal permeability and zonulin release by binding to the chemokine receptor CXCR3. Gastroenterology. 2008;135(1):194-204. PMID: 18485912. DOI: 10.1053/j.gastro.2008.03.023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18485912/
- Huwiler VV, Maissen-Abgottspon S, Stanga Z i wsp. Selenium supplementation in patients with Hashimoto thyroiditis: a systematic review and meta-analysis of randomized clinical trials. Thyroid. 2024;34(3):295-313. PMID: 38243784. DOI: 10.1089/thy.2023.0556. https://doi.org/10.1089/thy.2023.0556
Suplement diety. Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje konsultacji lekarskiej.




